Sitodruk…

Sitodruk to kolejna, doskonale znana technika druku. Co istotne, można ją stosować na wielu rodzajach podłoży, takich jak papier, tektura, folia, metal, a nawet na gotowych, uformowanych przedmiotach. Jednak to branża odzieżowa w największym stopniu spopularyzowała tę metodę. Ponadto sitodruk świetnie sprawdza się przy zadrukowywaniu dużych i płaskich powierzchni z wykorzystaniem farb sitodrukowych.

A – Farba , B – Rakiel, C – odkryta część siatki, D – część siatki zakryta szablonem, E – rama siatki, F – odbitka graficzna

Czym jest sito?

Kluczowym elementem całego procesu jest, zgodnie z nazwą, sito. Proces sitodruku rozpoczyna się od jego przygotowania, czyli od aluminiowej ramy, na którą naciąga się specjalną siatkę. To właśnie siatka odgrywa decydującą rolę. Po zablokowaniu oczek w miejscach, które nie mają się drukować, powstaje matryca gotowa do pracy. Następnie farba zostaje przetłoczona przez odsłonięte oczka siatki. Co więcej, najczęściej stosowane siatki mają zwykle od 100 do 150 włókien na cm².

Jak zakrywa się miejsca niedrukujące?

Zakrywanie fragmentów, które nie mają przenosić farby, można wykonać na kilka sposobów. Dlatego w praktyce spotyka się różne techniki przygotowania matrycy, zależnie od potrzeb i rodzaju realizacji.

• Ręczne nanoszenie roztworu na siatkę, który po wyschnięciu tworzy warstwę nieprzepuszczalną.
• Wykonywanie rysunku tuszem lub kredką litograficzną na powierzchni siatki.
• Stosowanie szablonów wycinanych z papieru lub folii.
• Powlekanie siatki emulsją światłoczułą, która po wyschnięciu jest naświetlana w kopioramie.

Rakiel

Niezbędnym narzędziem w sitodruku jest rakiel, czyli element służący do przeciskania farby przez siatkę bezpośrednio na podłoże. W zależności od zlecenia rakiel może mieć różne wymiary. Zwykle wykonuje się go z tworzywa sztucznego, elastycznej taśmy oraz uchwytu. Co więcej, bywa nazywany również przecierakiem.

Farby w sitodruku

W sitodruku wyróżnia się dwa główne typy farb: wodne oraz plastizolowe. Farby wodne nie zawierają PVC ani formaldehydu, dlatego stanowią istotną zaletę. Ponadto pozwalają drukować przy użyciu bardzo gęstych siatek i zapewniają mocne nasycenie kolorów.

Z kolei farby plastizolowe są gęstsze, dlatego lepiej pokrywają podłoża mniej chłonne lub mniej gładkie. Co więcej, nie zasychają na sicie podczas drukowania, co usprawnia cały proces. W sitodruku spotyka się również mniej popularne rozwiązania, takie jak farby rozpuszczalnikowe, farby UV czy specjalistyczne kleje sitodrukowe.

Proces druku

Sam proces jest prosty i polega na przeciskaniu farby przez siatkę. Farba znajduje się na powierzchni sita, a po przesunięciu raklą zostaje wtłoczona przez wolne oczka bezpośrednio na podłoże. Jednak przy przedmiotach okrągłych sytuacja wygląda inaczej: rakla pozostaje w miejscu, a przesuwa się sito oraz obraca przedmiot drukowy. Ponadto najnowsze urządzenia do sitodruku wykorzystują serwonapędy, które synchronizują prędkość sita i przedmiotu, dzięki czemu proces staje się bardziej stabilny.

Historia sitodruku, początki w Japonii

Historia sitodruku ma swoje korzenie w Japonii. Już w XVII wieku wykorzystywano tę technikę do zdobienia kimon. Co więcej, za pionierów metody uznaje się Yuzensai Miyasakiego oraz Zisukeo Hirose. Pierwszy stosował sitodruk do dekorowania odzieży, natomiast drugi opracował papierowy szablon określany jako „katagami”. Podobnie jak dzisiaj, motyw z papieru nakładano na siatkę wykonaną z ludzkich lub zwierzęcych włosów, którą rozpinano na drewnianej ramie. Co ciekawe, na wyspach Fidżi do tworzenia szablonów wykorzystywano liście bananowca, co pokazuje pomysłowość różnych kultur.

Rozwój w Stanach Zjednoczonych

Wraz z początkiem I wojny światowej sitodruk zaczął szybko rozwijać się w USA. Warto wspomnieć, że John Pilsworth z San Francisco opracował metodę wielokolorowego druku z jednej formy, dlatego proces stał się znacznie bardziej efektywny. Kolejny przełom nastąpił dzięki wynalazkowi Louisa F. D’Autremont, czyli filmowi szelakowemu Profilm, który usprawnił przygotowanie szablonów. Niedługo później Joseph Ulano wprowadził na rynek film celulozowy, który – co istotne – jest stosowany do dziś.

Europa, serigrafia i polskie realia

W XX wieku sitodruk dotarł do Europy i szybko zyskał uznanie jako technika poligraficzna. Co więcej, niedługo potem serigrafia zaczęła funkcjonować także jako forma artystyczna, trafiając do szkół oraz pracowni. Warto dodać, że w Polsce w latach 70. i 80. XX wieku sitodruk miał duże znaczenie w działalności podziemnych drukarni, dlatego odegrał ważną rolę również w kontekście historycznym.

Sitodruk dziś i organizacje branżowe

Obecnie w Polsce działa Polskie Stowarzyszenie Sitodruku i Druku Cyfrowego z siedzibą w Krakowie, wcześniej znane jako Stowarzyszenie Sitodrukarzy Polskich. Organizacja promuje wiedzę o sitodruku, a ponadto regularnie przekazuje branżowe nowości. Co ważne, stowarzyszenie należy również do międzynarodowej organizacji FESPA.

Skontaktuj się z nami — jeśli chcesz, doradzimy w doborze techniki druku i opowiemy więcej o rozwiązaniach stosowanych w nowoczesnej poligrafii.